1 Και μερικά έθιμα μέρες που έρχονται...(α΄ μέρος)

ΕΘΙΜΑ ΔΩΔΕΚΑΗΜΕΡΟΥ
25 Δεκεμβρίου – 6 Ιανουαρίου

Από την παραμονή των Χριστουγέννων έως τα Θεοφάνια (το Δωδεκαήμερο), όταν , κατά τη λαϊκή πίστη τα νερά είναι αβάφτιστα, έρχονται οι Καλικάντζαροι και πειράζουν τους ανθρώπους, επειδή ο Χριστός δεν έχει ακόμη βαφτιστεί.
Οι Καλικάντζαροι είναι ειδικά δαιμόνια που εμφανίζονται μόνο το δωδεκαήμερο.
«Έρχονται από τη γης αποκάτω. Όλον το χρόνο πελεκούν με τα τσεκούρια να κόψουν του δέντρο που βαστάει τη γης, αλλά όταν κοντεύουν να το κόψουν , έρχεται ο Χριστός και μονομιάς ξαναγίνεται το δέντρο και τότε τα δαιμόνια χιμούν στη γης επάνω και πειράζουν τους ανθρώπους». (Ν.Γ.Πολίτης)
Ο λαός φαντάζεται τους Καλικάντζαρους με διάφορες μορφές.
Άλλοι πιστεύουν ότι είναι « μαύροι, άσκημοι και πολύ ψηλοί και φορούν σιδεροπάπουτσα». Άλλοι , ότι είναι «μαυριδεροί με κόκκινα μάτια, πόδια τράγου, χέρια σαν της μαϊμούς και τριχωτό όλο το σώμα». Άλλοι , ότι είναι «κουτσοί , στραβοί, μονόμματοι, μονοπόδαροι και πολύ κουτοί… Η τροφή τους είναι σκουλήκια , βατράχια , φίδια και άλλα. Μπαίνουν στα σπίτια από την καπνοδόχο και κατουρούν τη φωτιά, καβαλλικεύουν στους ώμους τους διαβάτες(= περαστικούς), τους πιάνουν στο χορό κ.τ.λ.» (Ν.Γ.Πολίτης)

Ο φόβος για τους Καλικάντζαρους οδηγεί τους ανθρώπους να παίρνουν τα μέτρα τους.
Άλλοι κρεμούν πίσω από την πόρτα του σπιτιού ή μέσα στην καμινάδα ένα κατωσάγονο χοίρου που έχει αποτρεπτική δύναμη, άλλοι καίνε αλάτι ή παλιοπάπουτσο στη φωτιά, επειδή οι κρότοι και η δυσωδία του καπνού διώχνουν τους Καλικάντζαρους. Άλλοι για να τους κοροϊδέψουν δένουν στο πόμολο της πόρτας ένα κομμάτι λινού υφάσματος. Ώσπου να ξεδιαλύνει ο δαίμονας και να μετρήσει τις ίνες του λιναριού, θα λαλήσει ο πετεινός, ο αγγελιοφόρος της μέρας, που διώχνει τα σκοτεινά δαιμόνια.
Άλλοι προσπαθούν να τους καλοπιάσουν με γλυκά και τηγανίτες.

Στην Κύπρο

«την τελευταία ημέρα τα Δωδεκαήμερα που θα φύγουν οι Πλανήταροι δηλαδή οι Καλικάντζαροι, τους περιποιούνται και τους κάνουν ξεροτήγανα… τα ρίχνουν απάνω στα δώματα, να τα φαν οι Πλανήταροι, που γυρίζουν τότε από σπίτι σε σπίτι και χαιρετιώνται που θα φύγουν».
Αλλά το κύριο μέσο για να κρατηθούν οι Καλικάντζαροι μακριά από τις κατοικίες των ανθρώπων είναι η φωτιά. Γι’ αυτό η φωτιά στο τζάκι καίει μέρα νύχτα, όλο το Δωδεκαήμερο.
Την παραμονή των Χριστουγέννων κάθε νοικοκύρης φέρνει και τοποθετεί στο τζάκι ένα χοντρό ξύλο κομμένο από δέντρο αγκαθωτό, επειδή τα αγκάθια απομακρύνουν , κατά τη λαϊκή πίστη τους δαίμονες. Το κούτσουρο αυτό λέγεται Χριστόξυλο ή δωδεκαμερίτης ή σκαρκάντζαλος . Πριν τοποθετηθεί στο τζάκι το ραίνουν με ξηρούς καρπούς . Τα ξύλα και η στάχτη που απομένουν στη φωτιά μπορούν να προστατέψουν το σπίτι και τα χωράφια από κάθε κακό: ξωτικά , σκαθάρια, χαλάζι . Ο λαός λέει ότι καθώς καίγεται το Χριστόξυλο , ζεσταίνεται ο Χριστός , εκεί στην κρύα σπηλιά της Βηθλεέμ .
Το έθιμο της τοποθέτησης ενός κορμού ή ενός μέρους του δέντρου στο τζάκι την παραμονή των Χριστουγέννων , συναντάται και σε άλλες χώρες της Βαλκανικής (Βουλγαρία, Σερβία, Αλβανία) και της Ευρώπης (Ιταλία, Γαλλία, Πορτογαλία, Αγγλία,), αλλά σιγά σιγά η επικράτηση της σόμπας και των καλοριφέρ οδήγησε το έθιμο σε αχρηστία. Τη θέση του πήρε το χριστουγεννιάτικο δέντρο, που κατάγεται από τη Γερμανία.
Την ολοκληρωτική, όμως απαλλαγή τους από τους Καλικάντζαρους τη βρίσκουν οι άνθρωποι μόνο τα Φώτα με τον αγιασμό των νερών. Τοτε τα δαιμόνια σπεύδουν να εξαφανιστούν. Τους κυνηγάει η αγιαστούρα του παπά. Όταν φεύγουν λένε:

Φεύγετε να φεύγουμε, γιατ’ ήρθε ο διαβολόπαπας με την αγιαστούρα του και με τη βρεχτούρα του.

(πηγή:''Ελληνικές γιορτές και έθιμα της λαϊκής λατρείας'' Γ.Α.ΜΕΓΑΣ εκδ.Εστία)

Παρακολούθησε τον Υπερκινητικό Δάσκαλο!!!